Thói quen uống cà phê của Beethoven – Phần 1

Bản dịch bài viết bới Bởi Sebastien Delprat (hợp tác cùng Mikael Janvier và Lucio Del Piccolo)

Gần 200 năm sau khi qua đời, Beethoven vẫn được nhớ đến như một thiên tài âm nhạc với mái tóc rối bời, tính cách nóng nảy, đôi tai điếc và căn phòng luôn ngập trong bản thảo. Nhưng bài viết này không nói về những điều đó.

Điều khiến tôi tò mò là... cà phê.

Internet có vô số câu chuyện về Beethoven và thói quen uống cà phê của ông. Nhiều câu chuyện hấp dẫn nhưng lại thiếu nguồn gốc rõ ràng, thậm chí bị thổi phồng qua thời gian. Trong thời đại AI, vấn đề này còn khó hơn vì AI chỉ tổng hợp lại những gì đã tồn tại trên Internet, bao gồm cả những thông tin sai lệch.

Vì vậy, để tìm câu trả lời, chúng ta phải quay về các tài liệu gốc, thư từ, nhật ký và hồi ký của những người từng sống cùng thời với Beethoven.

Vienna – Thủ phủ cà phê của châu Âu

Beethoven sống tại Vienna từ năm 1792 đến khi qua đời năm 1827.

Vào thời điểm đó, Vienna đã là một trong những thành phố có văn hóa cà phê phát triển nhất châu Âu, với hàng trăm quán cà phê chịu ảnh hưởng mạnh từ văn hóa Ottoman, Hy Lạp và Armenia.

Chính tại đây, khi còn rất trẻ, Beethoven có cuộc gặp đầu tiên với Mozart. Theo các ghi chép còn lại, hai người đã cùng uống cà phê tại nhà Mozart.

Mozart nổi tiếng là người thường xuyên lui tới các quán cà phê để trò chuyện và chơi bi-da. Beethoven thì kín đáo hơn nhiều. Ông thường đến quán chỉ để:

• đọc báo,
• hút tẩu,
• uống một tách cà phê,
• rồi lặng lẽ rời đi.

Ông thậm chí còn thích đi bằng cửa sau để tránh phải giao tiếp với người lạ.

Những ghi chép đầu tiên về thói quen uống cà phê

Một trong những mô tả sớm nhất về cuộc sống của Beethoven được xuất bản năm 1824 ghi lại:

"Mỗi sáng mùa đông ở Vienna, ông thường đến quán cà phê, đọc báo với một tách cà phê, hút thuốc rồi trò chuyện cùng vài người bạn trước khi đi dạo."

Một bức tranh năm 1823 của họa sĩ Eduard Klosson cũng khắc họa Beethoven ngồi trong quán cà phê với chiếc tẩu, tờ báo và một chiếc tách cà phê nhỏ trước mặt.

Điều thú vị là kích thước chiếc tách này rất giống ly espresso ngày nay. Vào đầu thế kỷ XIX, cà phê tại Vienna thường được pha theo phong cách Ottoman: cà phê xay mịn được đun trực tiếp trong cezve, tạo nên thức uống đậm đặc và rất mạnh.

Beethoven cũng tự pha cà phê tại nhà

Ngoài việc uống cà phê ở quán, các ghi chép cá nhân cho thấy Beethoven thường xuyên mua cà phê và chocolate từ khi còn học với Joseph Haydn.

Điều này khá đặc biệt vì vào cuối thế kỷ XVIII, cà phê là mặt hàng đắt đỏ và việc pha cà phê tại nhà chủ yếu chỉ dành cho tầng lớp khá giả. Tuy nhiên Beethoven vẫn duy trì thói quen này trong nhiều năm.

Huyền thoại "60 hạt cà phê"

Nguồn gốc của câu chuyện nổi tiếng này đến từ Anton Schindler – người thư ký và cũng là nhà viết tiểu sử nổi tiếng nhất của Beethoven.

Trong cuốn tiểu sử xuất bản năm 1840, Schindler viết:

"Bữa sáng của Beethoven hầu như luôn là cà phê do chính ông pha. Ông cực kỳ cầu kỳ trong việc pha cà phê, giống như người phương Đông. Mỗi tách luôn dùng đúng 60 hạt cà phê. Để không bao giờ sai dù chỉ một hai hạt, ông đều tự tay đếm từng hạt mỗi lần pha."

Đây chính là nguồn gốc của câu chuyện "Beethoven luôn đếm đúng 60 hạt cà phê" được lan truyền đến ngày nay.

Vì sao Beethoven lại đếm từng hạt?

Có nhiều giả thuyết.

Một số người cho rằng ông coi cà phê như một "liều thuốc" giúp đầu óc tỉnh táo nên luôn muốn liều lượng chính xác.

Nhưng cũng có thể lý do đơn giản hơn nhiều:

• cà phê lúc ấy rất đắt,
• ông muốn mỗi tách đều có hương vị giống nhau,
• đồng thời không lãng phí bất kỳ hạt nào.

Nghe khá giống cách nhiều home barista ngày nay cân từng gram cà phê trước khi pha.

"Máy pha cà phê bằng thủy tinh"

Trong lần tái bản cuốn tiểu sử năm 1860, Schindler bổ sung thêm một chi tiết mới:

Beethoven thường pha cà phê bằng một "Glasmaschine" (máy pha bằng thủy tinh).

Chi tiết này lập tức khiến giới yêu cà phê tò mò.

Đó là thiết bị gì?

• Một bình siphon đời đầu?
• Một bình lọc chân không?
• Hay chỉ đơn giản là một bình thủy tinh để đun nước?

Cho đến nay vẫn chưa có câu trả lời chắc chắn.

Các nhân chứng khác cũng xác nhận

Không chỉ Schindler, nhiều người từng gặp Beethoven cũng kể lại những câu chuyện tương tự.

Karl von Bursy (1816)

"Khi bước vào phòng, tôi thấy Beethoven đang ngồi trước bàn làm việc. Bên cạnh ông là một chiếc bình thủy tinh đang pha cà phê."

Friedrich Starke (1812)

Ông được Beethoven mời ăn sáng và viết:

"Sau khi thưởng thức tách cà phê tuyệt hảo do chính Beethoven pha bằng chiếc máy thủy tinh, tôi xin ông chơi nhạc. Beethoven lập tức ngẫu hứng ba phong cách khác nhau."

Những lời kể này cho thấy Beethoven thực sự rất thích tự tay pha cà phê.

Một câu chuyện hài hước

Nhà văn Luise Mühlbach còn kể lại một cảnh khá thú vị.

Một buổi sáng, Beethoven nổi nóng vì người giúp việc chưa pha cà phê.

Ông mở tủ, lấy hộp cà phê ra rồi đếm đúng 60 hạt, đưa cho bà giúp việc và dặn:

"Chỉ một tách với đúng 60 hạt thôi."

Sau đó nghĩ mình vẫn còn đói, ông lại mở hộp ra...

...đếm thêm đúng 60 hạt nữa để pha tách thứ hai.

Có thể tin Schindler không?

Anton Schindler là nguồn tư liệu quan trọng nhất về đời sống cá nhân của Beethoven nhưng cũng là nhân vật gây nhiều tranh cãi.

Một số nhà nghiên cứu hiện đại cho rằng ông từng thêm thắt hoặc chỉnh sửa tài liệu.

Tuy vậy, không ai phủ nhận rằng Schindler đã sống rất gần Beethoven trong những năm cuối đời và hiểu rõ các thói quen sinh hoạt hàng ngày của ông.

Đáng chú ý hơn, nhiều lời kể của những người khác cũng xác nhận Beethoven thường xuyên:

• tự pha cà phê,
• sử dụng dụng cụ bằng thủy tinh,
• và rất cầu kỳ trong việc chuẩn bị đồ uống.