Hai loài cà phê mang lại hy vọng trước biến đổi khí hậu

Bản dịch bài viết của Zac Cadwalader - Sprudge

Tác động của biến đổi khí hậu đang gây ra những thách thức nghiêm trọng cho ngành sản xuất cà phê. Nhiệt độ gia tăng, các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán và lũ lụt, cùng với sự thất thường của mùa mưa và mùa khô đã khiến việc trồng cà phê trở thành một hoạt động ngày càng kém hiệu quả đối với nhiều nông hộ trên thế giới. Để ứng phó với tình trạng này, các chuyên gia cà phê cho rằng có ba hướng đi khả thi: thích nghi ở cấp độ vi khí hậu tại nông trại, chuyển vùng trồng sang các khu vực mới phù hợp hơn, hoặc chuyển sang các giống và loài cà phê khác.

Tiến sĩ Aaron Davis thuộc Royal Botanic Gardens, Kew, một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu về cà phê, tin tưởng vào lựa chọn thứ ba. Trong công trình nghiên cứu mới nhất của mình, ông đánh giá tiềm năng của hai loài cà phê Coffea racemosa và Coffea zanguebariae — được mô tả là “hai loài cà phê thương mại hiếm nhất thế giới” — về khả năng thích nghi với những điều kiện khắc nghiệt do biến đổi khí hậu gây ra.

Nghiên cứu được công bố tuần trước trên tạp chí thuộc lĩnh vực sinh học cây trồng và phát triển bền vững. Cùng với các đồng nghiệp Roberta Gargiulo, Iolanda Niza das Mercêz Almeida, Marcelino Inácio Caravela, Charles Denison và Justin Moat, Tiến sĩ Davis đã phân tích điều kiện sinh trưởng, hình thái học, di truyền học và hương vị của hai “loài chị em” này. (C. racemosa và C. zanguebariae thực tế giống nhau đến mức trong nhiều trường hợp từng bị cho là cùng một loài.)

Nhóm nghiên cứu đã so sánh tổng cộng 463 mẫu thực vật, bao gồm:

• 193 mẫu Arabica (C. arabica)
• 200 mẫu Robusta (C. canephora)
• 50 mẫu Racemosa (36 mẫu hoang dã và 14 mẫu canh tác)
• 20 mẫu Zanguebariae (15 mẫu hoang dã và 7 mẫu canh tác; loại bỏ 2 mẫu trùng lặp)

Kết quả cho thấy mặc dù C. zanguebariae là loài cây lớn hơn và khỏe hơn C. racemosa, cả hai đều sở hữu những lợi thế đáng kể so với Arabica — và ở mức độ nhất định là cả Robusta — đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Nói ngắn gọn, cả hai loài đều chịu nhiệt tốt hơn và cần ít lượng mưa hơn.

Điều kiện khí hậu trung bình của từng loài

Những con số này cho thấy C. racemosa và C. zanguebariae có khả năng thích nghi với môi trường nóng hơn và khô hạn hơn đáng kể so với Arabica.

Hương vị ra sao?

Về mặt cảm quan, cả hai loài đều mang những đặc tính mà người yêu cà phê đặc sản có thể đánh giá cao, dù cũng có một số hương vị khá khác biệt và mang tính thử thách.

Racemosa chế biến ướt (Washed)

• Hương thơm: gia vị, thảo mộc ngọt, cam thảo.
• Thể chất (body): nhẹ đến trung bình.
• Nốt hương:
  • Lý chua đen (blackcurrant)
  • Rượu vang gia vị
  • Hoa hồi
  • Cam thảo
  • Buchu (thảo mộc Nam Phi có hương lý chua đen, gia vị, hương thảo và bạc hà)
  • Bánh ngọt
  • Thảo mộc
  • Quế
  • Đinh hương
  • Long não
  • Hoa violet
  • Ngũ cốc
  • Bạc hà

Zanguebariae chế biến tự nhiên (Natural)

Mặc dù mẫu thử không được chế biến tối ưu như Racemosa và có thể là vụ mùa cũ, nó vẫn thể hiện:

• Hương thơm: thảo mộc, bạch đàn, cam thảo.
• Thể chất: trung bình đến nhẹ.
• Nốt hương:
  • Thảo mộc
  • Hương vị mặn (savory)
  • Oải hương
  • Hoa nhài
  • Hạt hồi
  • Cam thảo
  • Chocolate đen
  • Bạch đậu khấu
  • Bạch đàn
  • Hương dược liệu
  • Vanilla
  • Bạc hà

Những hạn chế

Tuy nhiên, Tiến sĩ Davis cũng lưu ý rằng hai loài này có một nhược điểm lớn: năng suất thấp.

• Racemosa chỉ đạt khoảng 111 kg cà phê nhân/ha.
• Zanguebariae ước tính đạt 300–400 kg/ha.

Ngay cả mức năng suất cao hơn của Zanguebariae vẫn tương đương với nhóm Arabica có năng suất thấp.

Một phần nguyên nhân có thể đến từ kích thước hạt nhỏ hơn, điều này cũng có thể tạo ra thách thức trong quá trình rang xay.

Tiềm năng trong tương lai

Dù vậy, hai loài này vẫn rất đáng chú ý, không chỉ với vai trò là loài trồng độc lập mà còn trong công tác lai tạo giống.

Đặc biệt, việc lai giữa Racemosa và Arabica là hướng nghiên cứu đầy hứa hẹn. Trên thực tế, Racemosa đã từng được lai thành công với Arabica trước đây.

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với những tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu và những thay đổi mà nó sẽ mang đến cho hệ thống thực phẩm và đồ uống trong nhiều thập kỷ tới, các loài cà phê mới như Coffea racemosa và Coffea zanguebariae — cùng với những nỗ lực không ngừng của các nhà khoa học cà phê như Tiến sĩ Aaron Davis — đang mở ra một hướng đi mới cho tương lai ngành cà phê.

Arabica có lẽ sẽ không biến mất hoàn toàn. Nhưng tương lai của cà phê có thể sẽ không chỉ thuộc về hai loài thống trị hiện nay là Arabica và Robusta, mà còn có thể được định hình bởi những loài cà phê ít được biết đến nhưng có khả năng thích ứng tốt hơn với khí hậu đang thay đổi.