Bản dịch bài viết bởi Sebastien Delprat – hợp tác cùng Mikael Janvier và Lucio Del Piccolo
Bí ẩn chiếc "Glasmaschine"
Dù nhà văn Luise Mühlbach khẳng định câu chuyện của mình dựa trên hồi ký của Anton Schindler, cần nhớ rằng bà là tác giả tiểu thuyết lịch sử, không phải nhà sử học. Vì vậy, những chi tiết như Beethoven cất cà phê trong hộp thiếc khóa kín, tự đun nước hay quy trình pha chế đều mang tính văn học nhiều hơn là bằng chứng lịch sử.
Theo thời gian, cụm từ tiếng Đức như "Glasmaschine", "gläsernen Maschine" hay "gläsernen Kolben" dần được dịch thành "glass coffee maker", rồi trên Internet biến thành "chiếc máy pha cà phê bằng thủy tinh do chính Beethoven thiết kế". Tuy nhiên, không có bất kỳ bằng chứng lịch sử nào xác nhận điều này.
Những điều gần như chắc chắn
Từ các tư liệu còn lại, có thể kết luận:
- Beethoven thường xuyên đến quán cà phê Vienna và uống cà phê trong những chiếc tách nhỏ.
- Mỗi sáng ông uống một tách cà phê được pha từ đúng 60 hạt cà phê, do chính ông đếm.
- Ông thường tự pha bằng một thiết bị bằng thủy tinh, hoặc ít nhất rót cà phê từ một bình thủy tinh.
- Những người từng uống cùng đều mô tả cà phê của Beethoven là "đen" và "rất ngon".
Trong đó:
- Chỉ có Anton Schindler ghi lại câu chuyện 60 hạt cà phê.
- Nhưng có tới ba nguồn độc lập xác nhận Beethoven sử dụng một thiết bị thủy tinh để pha cà phê.
60 hạt cà phê nghĩa là bao nhiêu?
Khoảng 60 hạt cà phê rang đậm tương đương gần 8 gram cà phê.
Con số này:
- hơi ít nếu so với cà phê pour over hiện đại,
- nhưng lại gần như hoàn hảo nếu pha cà phê Thổ Nhĩ Kỳ (Turkish coffee).
Điều này khiến nhiều nhà nghiên cứu cho rằng khi Schindler nói Beethoven pha cà phê "theo phong cách phương Đông", rất có thể ông đang nhắc đến cách pha Ottoman/Turkish Coffee chứ không phải một loại máy đặc biệt.
Không ai tìm thấy chiếc máy pha ấy
Các nhà nghiên cứu đã kiểm tra toàn bộ hiện vật còn lưu giữ của Beethoven:
- không có máy xay,
- không có bình pha,
- không có thiết bị pha cà phê.
Hiện vật bằng thủy tinh duy nhất còn lại chỉ là một chiếc ly uống nước mà Beethoven từng tặng bạn mình.
Ngay cả các bức tranh vẽ căn hộ Beethoven sau này cũng chỉ xuất hiện:
- vài chiếc tách,
- một bình sứ,
chứ không hề có "Glass Machine".
Liệu đó có phải là Siphon?
Khó có khả năng.
Lý do là:
Vào thời Beethoven (đầu thế kỷ XIX), thủy tinh chịu nhiệt gần như chưa tồn tại.
Máy pha siphon đầu tiên được ghi nhận chỉ xuất hiện năm 1827, đúng năm Beethoven qua đời, do nhà vật lý Đức Johann Nörrenberg phát minh.
Vì vậy chiếc "Glasmaschine" của Beethoven gần như không thể là siphon hiện đại.
Một giả thuyết hợp lý hơn
Các tác giả cho rằng nhiều khả năng Beethoven:
- pha cà phê kiểu Thổ Nhĩ Kỳ,
- sau đó lọc bã qua một dụng cụ bằng thủy tinh,
hoặc
- sử dụng một thiết bị drip rất sơ khai để pha từng lượng nhỏ.
Cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng đủ mạnh để kết luận chính xác.
Một phát hiện bất ngờ từ năm 1825
Năm 1825, sức khỏe Beethoven suy giảm nghiêm trọng.
Bác sĩ riêng khuyên ông:
- ngừng uống rượu
- ngừng uống cà phê.
Điều thú vị là đúng năm đó, Beethoven lại ghi chú về một chiếc máy pha cà phê hoàn toàn mới.
Trong một mẩu giấy viết tay ngày 23/9/1825, ông ghi:
"Máy pha cà phê mới sử dụng hơi nước để ép toàn bộ hương thơm xuyên qua giấy lọc, giúp chiết xuất tối đa và tiết kiệm cà phê."
Ban đầu, các nhà nghiên cứu không hiểu ông đang nói đến điều gì.
Theo dấu Ignaz Meissner
Nhờ ghi chú này, các nhà nghiên cứu lần theo tờ báo Wiener Zeitung cùng ngày và phát hiện Beethoven đang nhắc đến bằng sáng chế của Ignaz Meissner.
Năm 1820, Meissner được Hoàng đế Áo cấp bằng sáng chế cho:
một máy pha cà phê sử dụng áp suất hơi nước.
Năm 1825, ông tiếp tục cải tiến bằng cách bổ sung:
- van một chiều,
- hệ thống ép hương thơm qua giấy lọc.
Tìm thấy bản vẽ gốc sau gần 200 năm
Đầu năm 2025, hai nhà nghiên cứu Mikael Janvier và Lucio Del Piccolo đã tìm thấy:
- bản vẽ gốc của bằng sáng chế năm 1820,
- bản cải tiến năm 1825,
được lưu trữ trong kho lưu trữ của Đại học Kỹ thuật Vienna.
Đây là một trong những bản thiết kế máy pha cà phê lâu đời nhất còn tồn tại.
Chiếc máy hoạt động như thế nào?
Máy của Ignaz Meissner sử dụng:
- nước được đun sôi tạo hơi,
- áp suất hơi đẩy nước qua một ống dẫn,
- nước nóng chảy lên khoang chứa cà phê,
- cà phê sau chiết xuất nhỏ xuống bình bên dưới.
Nói cách khác, đây là một dạng máy drip tự động bằng hơi nước, tiền thân của nhiều máy pha hiện đại.
Đặc biệt, phiên bản năm 1825 còn bổ sung van một chiều, một cải tiến rất tiên tiến vào thời điểm đó.
Hiện vẫn còn một chiếc duy nhất
Điều đáng kinh ngạc là:
Một chiếc Meissner Coffee Machine nguyên bản vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.
Nó thuộc bộ sưu tập cá nhân của Lucio Del Piccolo tại Trieste (Ý).
Đây hiện được xem là chiếc máy pha cà phê kiểu pumping percolator cổ nhất còn tồn tại trên thế giới.
Kết luận
Chiếc "Glasmaschine" của Beethoven đến nay vẫn là một bí ẩn.
Không có bằng chứng cho thấy ông phát minh máy pha cà phê, cũng không thể khẳng định ông sử dụng siphon hay espresso.
Tuy nhiên, nhờ một ghi chú nhỏ của Beethoven năm 1825, các nhà nghiên cứu đã lần ra bằng sáng chế máy pha cà phê áp suất hơi nước sớm nhất trong lịch sử, đồng thời xác định được một hiện vật nguyên bản vẫn còn tồn tại sau hơn 200 năm.
Đó có lẽ là đóng góp bất ngờ nhất của Beethoven đối với lịch sử cà phê.