"Mỗi vùng đất đều có một giống cây phù hợp với nó. Và đôi khi, chính những vùng đất khắc nghiệt nhất lại tạo nên những điều đặc biệt nhất."
Nhắc đến cà phê Việt Nam, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến Robusta của Tây Nguyên hay Arabica của Cầu Đất, Sơn La. Nhưng ở phía Tây tỉnh Quảng Trị, trên những sườn đồi của Hướng Hóa, có một giống cà phê vẫn âm thầm sinh trưởng suốt nhiều thập kỷ – Liberica, hay còn được người Việt gọi bằng cái tên gần gũi hơn là cà phê mít.
Đó không phải là giống cà phê phổ biến. Cũng không phải giống dễ tìm trong các quán specialty. Nhưng với nhiều người yêu cà phê, Liberica luôn là một trải nghiệm đáng nhớ bởi hương vị khác biệt và câu chuyện phía sau nó.
Hướng Hóa – Vùng đất của gió, đồi núi và những cây cà phê
Nằm ở phía tây tỉnh Quảng Trị, Hướng Hóa có độ cao khoảng 400–700 mét so với mực nước biển. Đây là vùng chuyển tiếp giữa dãy Trường Sơn và đồng bằng ven biển miền Trung.
Khác với hình dung về một vùng đất đầy nắng và cát của Quảng Trị, Hướng Hóa lại sở hữu khí hậu mát mẻ hơn nhờ độ cao, cùng lượng mưa lớn và đất đỏ bazan được hình thành từ hoạt động núi lửa hàng triệu năm trước.
Nhưng thiên nhiên nơi đây cũng không hề dễ chịu.
Mùa khô kéo dài với những đợt gió Lào nóng rát, mùa mưa lại thường xuyên xuất hiện bão và lũ. Điều kiện khắc nghiệt ấy buộc người nông dân phải thích nghi với những giống cây có khả năng chống chịu tốt.
Và đó cũng là lý do Liberica tìm được chỗ đứng của mình.
Vì sao gọi là "cà phê mít"?
Tên gọi "cà phê mít" không phải vì hương vị giống trái mít.
Liberica sở hữu những chiếc lá rất lớn, thân cây cao từ 8 đến 15 mét nếu để phát triển tự nhiên. Quả cũng lớn hơn Arabica và Robusta, trong khi hạt có hình dáng bất đối xứng đặc trưng.
Tán lá rộng và hình dáng cây khiến người nông dân Việt Nam liên tưởng đến cây mít, từ đó cái tên "cà phê mít" ra đời và được sử dụng cho đến ngày nay.
Một giống cà phê sinh ra để thích nghi
Liberica chỉ chiếm khoảng dưới 2% sản lượng cà phê toàn cầu.
Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, giống cà phê này đang nhận được nhiều sự quan tâm hơn bao giờ hết.
So với Arabica, Liberica có:
- Bộ rễ khỏe và ăn sâu.
- Khả năng chịu hạn tốt hơn.
- Chịu nhiệt độ cao tốt hơn.
- Kháng một số loại sâu bệnh hiệu quả hơn.
Chính vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu xem Liberica là một trong những nguồn gene quan trọng cho tương lai của ngành cà phê.
Ở Hướng Hóa, những ưu điểm này giúp cây thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiều biến động của miền Trung.
Hương vị của Liberica có gì đặc biệt?
Nếu Arabica thường mang hương hoa, trái cây và độ chua sáng, thì Liberica gần như mở ra một thế giới hoàn toàn khác.
Một ly Liberica có thể mang đến:
- Hương trái cây nhiệt đới chín.
- Mít, xoài, đu đủ hoặc sầu riêng nhẹ.
- Hương hoa trắng.
- Gia vị.
- Đường nâu.
- Body dày.
- Hậu vị kéo dài.
Điều thú vị là Liberica không dễ "đọc vị". Hương vị thay đổi khá nhiều tùy vùng trồng, phương pháp chế biến và cách rang.
Đó cũng là lý do ngày càng nhiều nhà rang xay specialty bắt đầu khám phá giống cà phê này.
Đằng sau mỗi ly cà phê là một người nông dân
Có lẽ điều khiến chúng tôi yêu Hướng Hóa không chỉ là cà phê.
Đó còn là những con người vẫn kiên trì chăm sóc từng vườn cây qua những mùa nắng gió, giữ gìn những giống cà phê đặc biệt và không ngừng học hỏi để nâng cao chất lượng.
Mỗi hạt cà phê không chỉ phản ánh khí hậu hay thổ nhưỡng.
Nó còn phản ánh rất nhiều năm lao động, kinh nghiệm và tình yêu dành cho mảnh đất mình đang sống.
Mời bạn cùng khám phá Hướng Hóa qua một buổi cupping
Trong buổi cupping tại RAAW Coffee Roastery, chúng tôi sẽ cùng thử 10 mẫu cà phê đến từ các nông hộ Hướng Hóa, bao gồm cả Arabica và Liberica.
Quan trọng hơn, bạn sẽ được gặp trực tiếp những người đã trồng nên những hạt cà phê ấy.
Đôi khi, hiểu được vùng đất và con người phía sau ly cà phê sẽ khiến hương vị trở nên trọn vẹn hơn rất nhiều.
Hy vọng bạn sẽ cùng chúng tôi khám phá một góc rất khác của cà phê Việt Nam – nơi những cây cà phê vẫn vươn mình giữa gió Lào, trên vùng đất kiên cường mang tên Hướng Hóa.