EUDR không còn là câu chuyện của tương lai

Trong nhiều năm qua, Liên minh châu Âu (EU) luôn là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam đối với các mặt hàng nông sản như cà phê, cao su và gỗ. Riêng ngành cà phê, EU hiện chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Tuy nhiên, từ ngày 30/12/2026, một "luật chơi" hoàn toàn mới sẽ chính thức được áp dụng: Quy định của Liên minh châu Âu về sản phẩm không gây mất rừng (European Union Deforestation Regulation – EUDR).

Theo quy định này, mọi lô hàng thuộc các ngành hàng liên quan, bao gồm cà phê, phải chứng minh được rằng sản phẩm không được sản xuất trên diện tích đất có nguồn gốc từ phá rừng hoặc suy thoái rừng sau mốc thời gian EU quy định.

Nói cách khác, không chỉ chất lượng cà phê được quan tâm, mà cả câu hỏi:

"Hạt cà phê này đến từ đâu, được trồng trên mảnh đất nào và liệu khu đất đó có liên quan đến phá rừng hay không?"

sẽ trở thành điều kiện bắt buộc để được tiếp cận thị trường châu Âu.

Hơn 150 đại biểu cùng bàn về sự sẵn sàng của Việt Nam

Ngày 26/5 tại Hà Nội, hơn 150 đại biểu từ các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành hàng cà phê, cao su, gỗ cùng nhiều doanh nghiệp đã tham dự hội nghị cập nhật tiến độ chuẩn bị thực hiện EUDR.

Sự kiện nằm trong khuôn khổ hợp tác Đức – Việt Nam, được đồng tài trợ bởi Liên minh châu Âu và Bộ Ngoại giao Hà Lan, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam.

Thông điệp được nhấn mạnh xuyên suốt hội nghị là:

EUDR không chỉ là yêu cầu tuân thủ của thị trường EU mà còn là động lực để ngành nông nghiệp Việt Nam nâng cấp toàn bộ hệ thống quản lý và truy xuất nguồn gốc.

Tin tích cực: Thủ tục có thể giảm tới 75%

Một trong những thông tin đáng chú ý nhất là các cập nhật mới từ phía EU dự kiến sẽ giúp giảm tới 75% khối lượng thủ tục hành chính liên quan đến quá trình khai báo và thẩm định.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với:

• Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• Hợp tác xã
• Các đơn vị xuất khẩu quy mô hạn chế

Việc đơn giản hóa quy trình được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, đồng thời tăng khả năng tiếp cận thị trường cho nhiều doanh nghiệp Việt Nam.

Tuy nhiên, giảm thủ tục không đồng nghĩa với việc yêu cầu trở nên dễ dàng hơn.

"Rủi ro thấp" không có nghĩa là miễn trừ

Tại hội nghị, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế – nhấn mạnh:

Việc Việt Nam được xếp vào nhóm "rủi ro thấp" về mất rừng không có nghĩa là không có rủi ro, cũng không đồng nghĩa với việc được miễn nghĩa vụ thẩm định và minh bạch thông tin.

Đây là điểm nhiều doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.

Ngay cả khi được xếp hạng rủi ro thấp, doanh nghiệp xuất khẩu vẫn phải:

• Chứng minh nguồn gốc sản phẩm
• Cung cấp dữ liệu địa lý vùng trồng
• Đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc
• Lưu trữ hồ sơ phục vụ kiểm tra

EU có thể yêu cầu kiểm tra bất kỳ thời điểm nào nếu phát hiện dấu hiệu rủi ro.

Thách thức lớn nhất: Truy xuất đến từng nông hộ

Khó khăn lớn nhất của Việt Nam hiện nay không nằm ở sản lượng hay chất lượng cà phê.

Thách thức nằm ở khả năng truy xuất nguồn gốc tới từng hộ nông dân.

Trong ngành cà phê Việt Nam:

• Phần lớn diện tích thuộc về các hộ sản xuất nhỏ lẻ.
• Quy mô trung bình chỉ vài hecta.
• Dữ liệu số hóa chưa đồng bộ.
• Nhiều vùng trồng chưa được lập bản đồ đầy đủ.

Để đáp ứng EUDR, Việt Nam cần đẩy nhanh:

1. Hoàn thiện bản đồ ranh giới rừng

Xác định chính xác khu vực sản xuất và khu vực rừng tự nhiên nhằm tránh tranh chấp dữ liệu trong quá trình thẩm định.

2. Xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng

Mỗi vùng nguyên liệu cần được số hóa với:

• Tọa độ GPS
• Thông tin hộ sản xuất
• Diện tích canh tác
• Lịch sử sử dụng đất

3. Nâng cấp hệ thống truy xuất nguồn gốc

Toàn bộ chuỗi cung ứng từ nông hộ đến nhà xuất khẩu cần được kết nối thông tin minh bạch.

4. Đào tạo nông dân và doanh nghiệp

Nhiều nông hộ vẫn chưa tiếp cận đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật của EUDR.

Việc nâng cao nhận thức sẽ đóng vai trò quyết định trong giai đoạn tới.

EUDR không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội

Ở góc nhìn dài hạn, EUDR có thể trở thành động lực thúc đẩy ngành cà phê Việt Nam chuyển đổi mạnh mẽ.

Những lợi ích có thể đạt được bao gồm:

Nâng cao giá trị xuất khẩu

Khả năng truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành tiêu chuẩn của thị trường cao cấp.

Tăng sức cạnh tranh

Doanh nghiệp đáp ứng được EUDR sẽ có lợi thế rõ rệt so với các đối thủ chưa hoàn thiện hệ thống.

Tiếp cận các thị trường bền vững

Không chỉ EU, nhiều quốc gia khác cũng đang xây dựng các quy định tương tự liên quan đến môi trường và phát triển bền vững.

Khẳng định vị thế cà phê Việt Nam

Từ một quốc gia nổi tiếng về sản lượng, Việt Nam có cơ hội trở thành hình mẫu về minh bạch và phát triển bền vững trong ngành cà phê toàn cầu.

Việt Nam đã sẵn sàng chưa?

Câu trả lời hiện tại có lẽ là:

Đã đi đúng hướng, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm.

Khoảng thời gian từ nay đến cuối năm 2026 là giai đoạn quan trọng để:

• Hoàn thiện cơ sở dữ liệu vùng trồng.
• Chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc.
• Hỗ trợ nông hộ nhỏ tham gia chuyển đổi.
• Tăng cường phối hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế.

EUDR không đơn thuần là một quy định kỹ thuật.

Đó là dấu hiệu cho thấy ngành cà phê thế giới đang bước sang một giai đoạn mới, nơi giá trị của hạt cà phê không chỉ được đo bằng hương vị hay sản lượng, mà còn bằng trách nhiệm với môi trường và sự minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Nguồn tham khảo: GIZ Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, Hội nghị cập nhật tiến độ thực hiện EUDR tại Hà Nội (26/5/2026).