Khi mua cà phê từ Ethiopia, Kenya, Rwanda, Uganda hay Tanzania, bạn sẽ thường bắt gặp những ký hiệu như AA, AB, PB, Screen 15, FAQ, Grade 1, Grade 2.... Nhiều người cho rằng đây là thang điểm chất lượng, nhưng thực tế mỗi quốc gia lại có một hệ thống phân loại hoàn toàn khác nhau. Hiểu đúng các ký hiệu này sẽ giúp bạn đọc thông tin về cà phê chính xác hơn và lựa chọn hạt phù hợp với mục đích rang hoặc pha.

1. AA, AB có phải là chất lượng không?

Câu trả lời là không hoàn toàn.

Ở nhiều nước Đông Phi, đặc biệt là Kenya và Tanzania, AA và AB chủ yếu phản ánh kích thước hạt sau khi sàng (screen size), không phải điểm cupping.

Ví dụ tại Kenya:

Hạt AA thường đồng đều hơn, rang ổn định hơn và thường đến từ những quả phát triển tốt, nhưng không có nghĩa chắc chắn ngon hơn AB. Trong nhiều cuộc thi Brewers Cup, không ít cà phê Kenya AB lại đạt điểm cảm quan cao hơn AA.

2. Peaberry (PB) là gì?

Thông thường một quả cà phê chứa hai hạt phát triển đối xứng. Tuy nhiên khoảng 5–10% quả chỉ phát triển một hạt duy nhất, gọi là Peaberry (PB).

Đặc điểm:

• hình tròn, mật độ cao, rang nhanh hơn, truyền nhiệt đồng đều hơn

PB không mặc định ngon hơn, nhưng nhiều người rang thích vì profile rang khá khác biệt và thường cho cảm giác sweetness nổi bật.

3. Screen Size là gì?

Đây là cách phân loại theo đường kính hạt.

Ví dụ:

Screen càng lớn chỉ có nghĩa hạt lớn hơn, không đồng nghĩa với chất lượng cao hơn.

4. Kenya Grade có gì đặc biệt?

Kenya nổi tiếng với hệ thống đấu giá minh bạch.

Một lot thường được ghi như:

Kenya AA Washed SL28 SL34

Trong đó:

• AA = kích thước hạt

• Washed = phương pháp chế biến

• SL28 / SL34 = giống

• sau đó mới đến tên cooperative hoặc washing station

Điều quyết định chất lượng vẫn là:

• giống, độ cao, chăm sóc, chế biến, điểm cupping

chứ không phải AA.

5. Ethiopia phân loại như thế nào?

Ethiopia không dùng AA.

Thay vào đó là hệ thống Grade (G1–G9).

Ví dụ: Grade 1 (G1), Grade 2 (G2), Grade 3...

Grade phản ánh nhiều yếu tố:

• số lượng lỗi, độ sạch, mật độ, chất lượng cảm quan, phương pháp chế biến

Ngày nay:

• Washed thường là Grade 1 hoặc Grade 2

• Natural cũng có thể đạt Grade 1 nếu chất lượng rất cao

Ví dụ:

Ethiopia Guji G1 Natural không có nghĩa hạt to nhất mà là lot đạt tiêu chuẩn chất lượng cao nhất theo hệ thống Ethiopia.

6. Uganda và Rwanda

Hai quốc gia này thường kết hợp: kích thước hạt (screen), Grade, số lượng lỗi

Ví dụ: Screen 15+,Screen 16 UP, FAQ, Premium, Specialty Grade

Nhiều exporter còn sử dụng tiêu chuẩn của SCA để bổ sung điểm cupping.

7. FAQ nghĩa là gì?

FAQ = Fair Average Quality

Đây là cấp thương mại (commercial grade), không phải Specialty Coffee.

FAQ thường: nhiều lỗi hơn, độ đồng đều thấp, profile đơn giản, chủ yếu phục vụ cà phê hòa tan hoặc blend.

8. TOP, Plus, Premium có phải tiêu chuẩn quốc tế?

Không. Đây thường là tên thương mại do exporter tự đặt.

Ví dụ: TOP, TOP AA, Premium, Premium Plus, Estate Selection

Mỗi nhà xuất khẩu có tiêu chuẩn riêng, vì vậy không thể so sánh trực tiếp giữa các công ty.

9. Điều gì thực sự quyết định chất lượng?

Đối với Specialty Coffee, những yếu tố dưới đây quan trọng hơn rất nhiều so với ký hiệu AA hay AB:

• Điểm cupping (SCA score), Giống (SL28, Bourbon, Gesha...), Độ cao canh tác, Phương pháp chế biến, Mật độ hạt, Water activity, Độ tươi, Kỹ thuật rang

Một Kenya AB đạt 89 điểm chắc chắn có giá trị hơn nhiều so với một Kenya AA chỉ đạt 84 điểm.

Kết luận

Các ký hiệu trên bao bì cà phê không phải là "thước đo ngon dở", mà là ngôn ngữ giúp mô tả nguồn gốc và cách phân loại của từng quốc gia. Hiểu đúng những ký hiệu như AA, AB, PB, G1 hay Screen 16 sẽ giúp người yêu cà phê đọc được câu chuyện phía sau mỗi lô hạt, thay vì chỉ nhìn vào kích thước hay tên gọi.

Lần tới khi cầm trên tay một túi cà phê ghi Kenya AA, Ethiopia Guji G1 Natural hay Uganda Screen 16+, hãy nhớ rằng những ký hiệu đó chỉ là điểm khởi đầu. Điều thực sự tạo nên chất lượng của một ly cà phê vẫn nằm ở giống cây, vùng trồng, cách chế biến, kỹ thuật rang và cuối cùng là trải nghiệm cảm quan trong chính chiếc cốc của bạn.